Afname gebruik contact geld
zorgt voor opkomst Geldmaat

Op 12 juni dit jaar is de eerste Geldmaat onthuld in Soest. Dit was het startschot voor de overdracht van alle geldautomaten van ING, ABN AMRO en de Rabobank aan Geldmaat. Eind 2020 zullen alle ING geldautomaten uit het straatbeeld verdwenen zijn. De nieuwe geldautomaten zijn te herkennen aan hun gele kleur. Een passend moment om terug te kijken op de geschiedenis van geldautomaten en elektronisch betalen in Nederland.

De eerste moderne ‘online’ geldautomaat in Nederland werd in gebruik genomen op 15 september 1976 door de Gemeentegiro Amsterdam. Met behulp van een magneetstrippas met een pincode, kon de klant geld opnemen, saldo-informatie opvragen en geld storten. De Gemeentegiro nam 13 van deze geldautomaten in gebruik.

Met de introductie van de geldautomaat en de pinpas werden ook de eerste stappen gezet voor de ontwikkeling van betaalautomaten met pinpas in winkels. Vanaf 1980 begonnen ook andere banken zoals de NMB en de Rabobank met eigen proeven met geldautomaten in kantoorfilialen.


Opkomst van pinnen

In 1982 verzochten de oliemaatschappijen de banken om een betaaloplossing te ontwikkelen om het aantal overvallen op benzinestations te verminderen. Dit gaf een nieuwe impuls voor de ontwikkeling van de betaalautomaat. Elektronisch betalen betekende immers minder contant geld en daardoor minder overvallen. In 1986 kondigden de Postbank en Shell aan dat er 200 betaalautomaten bij benzinestations zouden worden geplaatst. Enige maanden later werden er in samenwerking met Ahold nog eens 200 betaalautomaten geplaatst bij (AH-)winkels.

Zoals de Gemeentegiro in 1976 al had voorzien, moest de klant om goed gebruik te kunnen maken van de betaalautomaten, wennen aan het gebruik van een magneetstrippas en pincode. De grote banken besloten daarom tot het landelijk uitrollen van geldautomaten. De Postbank bv. besloot eind 1985 om binnen 6 maanden 150 nieuwe geldautomaten (de giromaat) in gebruik te nemen. De geldautomaten werden al snel erg populair en mensen stonden in de rij om ze te gebruiken.

Het aantal geldautomaten zou tot 2008 blijven stijgen tot ruim 9100 en werden gemeengoed in het straatbeeld. Tegelijkertijd gingen ook steeds meer mensen met “de pin” betalen. Het woord “pinnen” werd in 1992 zelfs officieel opgenomen in het woordenboek.


Afname gebruik contant geld, afname geldautomaten

Succesvolle campagnes zoals “klein bedrag, pinnen mag” en de introductie van contactloos betalen hebben verder bijgedragen aan het succes van elektronisch betalen. In 2018 werd er zelfs voor het eerst meer met de pin betaald dan met contant. Het in stand houden van een contantgeldcircuit en de geldautomaten wordt daardoor steeds duurder voor de banken. Daarnaast zijn de geldautomaten een populair doelwit voor plofkraken. Hierdoor neemt sinds 2008 het aantal betaalautomaten af. Door de overdracht van hun geldautomaten aan Geldmaat hopen ING, in samenwerking met de Rabobank en de ABN AMRO, contant geld voor iedereen betaalbaar, beschikbaar en bereikbaar te houden.


Geldautomaten erfgoed

De bankmerk-eigen geldautomaten verdwijnen langzaam uit het straatbeeld. Daarom is het Bedrijfshistorisch Archief ING actief materiaal over geldautomaten aan het verwerven. Met hulp van collega’s hebben we het afgelopen jaar de acquisitie van aantal unieke aanwinsten voltooid. Zoals twee speciaal voor de Gaypride aangepaste ombouwen voor ING-geldautomaten en enkele voor veiligheidsproeven ‘geplofte’ geldautomaten.

Jacoline Bodewes, conservator Bedrijfshistorisch Archief ING.

Minister van Verkeer en Waterstaat

N. Smit-Kroes neemt in 1987 de

250ste betaalautomaat in gebruik op

een Shell tankstation in Den Haag.

De eerste geldmaat wordt op

12 juni in gebruik genomen in Soest.



Twee ombouwen voor geldautomaten aangepast ter gelegenheid

van Gay Pride 2014 en 2015 in Amsterdam.